تبلیغات
میبدشناسی جانب اللهی - مدیریت ونقش قنات


Admin Logo
themebox Logo
تاریخ:دوشنبه 21 آذر 1390-05:22 ب.ظ

مدیریت ونقش قنات

مالكیت ابزاركار :شیوه‌ی مالكیت ابزاركار و تشكیل گروه‌های كاری مقنی‌ها از دیگر مباحث دفتر اول است،كه گفتیم ابزاركار متعلق به كارفرماست و بابت آن از مقنی اجاره می‌گیرد و مقنی‌ها یك گروه كاری با عنوان “چرخ “متشكل از 4 نفر تشكیل می‌دهند و بین خود تقسیم كار معین دارند.

مدیریت سنتی و نظام تقسیم آب : در بخش مدیریت سنتی برای تقسیم سهم آب قنات ، نخست لازم بود كه راهكارهایی برای زمان سنجی بیابند، سنجش زمان اول با قدم كردن سایه‌ی  انسان و بعد با نشان گذاری عوارض طبیعی مثل سایه‌ی تپه‌ها یا كوه‌ها و بالاخره سنگ و درخت آغازشد و در نواحی كویری كه این عوارض وجود نداشت خود اقدام به ساختن شاخص یا“ نشان “زمان سنجی كردند،“نشان “یك ساعت آفتابی بود،كه نخست با یك دیوار به ارتفاع 5/ 1 و طول2 متر می‌ساختند و در حریم آن با فواصل معین علامت گذاری می‌كردند كه با رسیدن سایه به آن نقطه زمان خاصی را معلوم می كرد،بعدها باساختن دو دیوار موازی كه عرض دهانه‌ی آن برابر با اندازه‌ی ارتفاع دیوارش بود،این اندازه‌ها را به داخل منتقل كردند و“نشان دو دیواری“ساختند . “ نشان“ دو دیواری این مزیت را داشت كه از راه دور هم می شد زمان را تشخیص داد بعدها ساعت آبی جای گزین ساعت آفتابی شد،ساعت آبی تشت مسی كوچكی به ابعاد6*12یا4*8 و به شكل مقطع تخم مرغ بود،دركف آن روزنه‌ی كوچكی به قطر 2تا3 میلیمتر وجود داشت،آن را داخل تشت بزرگتر كه پر از آب بود قرار می‌دادند،از راه روزنه‌ی مزبور آب به تدریج وارد تشت كوچك می‌شد  هربار كه پرشده و به زیر آب می‌رفت برحسب بزرگ و كوچك بودن تشت (یاچهار دانگی و6دانگی بودن آن)مدت زمان معینی برابر با  5 /7 تا 12دقیقه بود ، هرتشت مسؤلی به نام “تاق سلار“ (tâqsalâr) یا “تشت‌رو“ (taštru) داشت،كه وقتی تشت به زیر آب می‌رفت با سرعت آن را بیرون آورده خالی می‌كرد و روی آب می‌گذاشت ، نظام تاقی البته بیشتر مربوط به قنات های عمده مالكی بود، به مرور با غالب شدن نظام خرده مالكی سیستم مدیریت آب هم دگرگون شد. درنظام خرده مالكی یك نفر به عنوان میراب با انتخاب سهامداران  در رأس امور قرار می‌گیرد میراب آب نامه‌ای داردكه میزان سهام هركسی درآن مشخص شده و هر روزه باحساب‌رسی دقیق به شیوه‌ی تقسیم آب نظارت می كند

مدیریت حفظ و نگهداری : چون قنات به مراقبت دائم نیاز دارد، برای توسعه و نگهداری آن نیز پیش بینی‌های لازم صورت گرفته است و هركسی به نسبت سهم آبی كه دارد ،باید مبلغی به عنوان نفقه‌ی قنات پرداخت كند، این وجوهات در نزد میراب یا متصدی ویژه نگهداری می‌شود و به مصرف هزینه‌های جاری قنات می‌رسد.

نقش قنات درمعماری سنتی : نقش قنات درمعماری سنتی و بنای تأسیسات آبی مثل آسیاب‌های آبی كه با نیروی آب كار می‌كرد،و از نمونه‌های بی نظیرآن آسیاب دو سنگ در روستای احمدآباد میبد بود كه درعمق 46متری زمین ساخته شده و راه دسترسی به آن یك راهرو به طول 75 متر با شیب 60% است عمق منبع (تنوره) ذخیره‌ی آب بعضی از آسیاب‌های میبد گاه به 18متر هم می‌رسید . سیمای شهر و بافت محلات و تیپ مساكن نیز همه متأثر از قنات های روگذر و زیرگذر بوده است  زیرا خانه را در كناره و دنباله‌ی قنات‌ها می‌ساختند.تا ضمن دسترسی به آب جاری ،شرایط ساختن آب نماهای زیبایی نظیر “حوضخانه“ و“گودال باغچه “ كه درتلطیف هوای كویری نقش مؤثری داشت فراهم آید.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر