تبلیغات
میبدشناسی جانب اللهی - چکیده ی دفتر چهارم "چهل گفتار در مردم شناسی میبد " (6) دنباله ی صابون پزی


Admin Logo
themebox Logo
تاریخ:یکشنبه 2 شهریور 1393-09:47 ب.ظ

چکیده ی دفتر چهارم "چهل گفتار در مردم شناسی میبد " (6) دنباله ی صابون پزی

برای پختن صابون پیه وتیزاب را در پاتیل  می ریزند و به نسبت هر یك من پیه یك پیت  آب شیرین به آن اضافه می كنند . محلول باید 18 ساعت بجوشانند ولی چون هرباركه به درجه جوش می رسد ،  سرریز می شود و ادامه ی كار مقدور نیست ، لذا عمل جوشاندن  را متوقف می كنند  و به اصطلاح "بچون"(bočun)  (دراصل به معنی آیش است ، ودراینجا یعنی به حال خود واگذاشتن تا هوا بخورد و سرد شود) می اندازند .  اجاق را خاموش می كنند  و روی پاتیل را می پوشانند ، و سه ساعت به همین حال باقی می گذارند ، تا سرد شود . در این فاصله" لا" یا به اصطلاح "لیتو"(litow) ته  نشین می كند كه آبكی و به رنگ زرد است . قبل از روشن كردن مجدد اجاق اول باید"لیتو"را تخلیه كنند . پس از این تخلیه دو باره آب شیرین با تیزاب در محلول می ریزند و اجاق را روشن می كنند. هربار سه ساعت وقت لازم است كه "لا "ته بكشد ( مواد زاید رسوب كند) وجرم ها ته نشین شود و سه  ساعت طول می كشد كه درجه به حد سرریز شدن برسد  . و این عمل خاموش و روشن كردن حد اقل سه تا چهار وگاهی 6 بار تكرار می شود. در مراحل آخركه صابون درحال رسیدن است ، ودیگر  "لیتو" ندارد   باید مرتب محلول را با آبگردان یا بیل به هم بزنند كه لك (lok) ( گلوله شدن ) نیفتد .

1-7- قالب ریزی : بعد از 18ساعت جوشاندن مایع صابون آماده قالب ریزی می شود  قالب در واقع كف همان كارگاه است كه سطح و دیوار آن را به ارتفاع 10تا15 سانتیمتر سیمان یا كاشی كرده اند و فضایی است كه درست در مقابل پاتیل قراردارد  لذا با كشیدن قامه پاتیل مایع صابون كف كارگاه راتا ارتفاعی كه برابر با قطر قالب صابون (  8 تا10سانتیمتر ) است می پوشاند

2-7- برش : پس ازگذشت یك شبانه روز مایع صابون كاملا سرد شده و می بندد به طوری كه  می توا نند روی آن راه بروند . لذا نخست با متر اندازه قالب ها ی مربع شكلی به ابعاد 40×40 را با زغال یا ماژیك خط كشی می كنند . سپس باكارد بزرگی آن ها را می برند و روز بعد آن ها را به پشت بام می برند و بار دیگر آن را به قطعات كوچك تر مستطیل شكل  به ابعاد  8 ×10 سانتیمتر یا 14 ×10 می برند و برای خشك شدن در معرض تابش آفتاب قرار می دهند

8- دباغی : در این صنعت پوست تبدیل به چرم و تیماج می شود . هرپوست برحسب مرغوبیت برای استفاده ی خاصی دباغی می كنند . مثلاً پوست گوسفند كه نرم و ملایم تر است برای كفش ، جلد قرآن ، كیف و پوست بز برای دوره (dowra) ( تعمیر پارگی گیوه) وكمرگیری گیوه ( نوار نازك چرمی كه برای استحكام به گیوه ی نو مخصوصاً گیوه شیرازی می دوختند) كفش و" نعلنگی" lengi)   (na (نعلین ) زنانه   دول (dul) (دلو) مقنی گری و امثال آن استفاده می شود .

شیوه ی تهیه تیماج : تیماج چرم دباغی شده ساده است كه به دو طریق تهیه  می شد یكی تیماج زاغی ( زاجی ) بود كه پوست را به مدت یك هفته شب ها درمخلوط زاج وآب نمك  می انداختند و صبح بیرون می آوردند و در طول روز در معرض هوا قرار  می دادند . بعد از طی این مرحله پوست با تیغه ی مخصوصی به نام "شبله "(šeble) می تراشیدند . نوع دوم "تیماج زردی"  بود كه  با همان روش پوست را به مدت یك هفته در مخلوط پودرپوست انار و نمك می انداختند .

چرم قرمز : برای تهیه ی چرم قرمز اول پوست گوسفند را به مدت یك هفته در پوست انار می گذاشتند  سپس  بیرون می آوردند  و به وسیله ی  "شبله "صاف كرده با فضله كبوتر و مازو و رناس (ریشه سابیده آن را) "ساغره چی" می كردند ؛ یعنی تركیب مزبور را مثل رنگ با دست به یك طرف پوست می مالیدند تا كاملاً جذب پوست و براق شود . این عمل نیزسه بار و در سه روز یك در میان تكرار می شد   . در مواردی كه مثل پوستین دوزی چرم به رنگ های مختلف مورد استفاده بود  با استفاده از موادگوناگون چرم رابه رنگ های مختلف رنگ آمیزی می كردند . مثلاً با مازو و چلغز ( čelγez) (فضله) كفتر رنگ قرمز سیر، با پوست انار رنگ زرد  با رناس قرمز روشن و با پوست گردو (منظورپوست سبزآن است ) رنگ طوسی به دست می آمد

 توله" یا سالامبو : كه روند تولید آن به شرح زیراست  :

1- آهك كردن :  پوست را روی زمین پهن می كنند ، و مقداری آهك آب شده روی قسمت داخلی وگوشت دار آن می ریزند و دو لایه پوست را  روی هم می اندازند .

2- پت كنی (pot kani) : روز بعد "پت" ( پشم یا مو) آن را كه بعد از آهك زدن به راحتی كنده  می شود  می كنند . پوست باقی مانده " توله" (tule) نام دارد

3- درآهك گذاشتن "توله": توله را درحوضچه های مخصوص به مدت یك هفته درآب آهك  می گذارند 

4- شستن توله :  بعد از یك هفته "توله" را از آب آهك بیرون می آورند و با آب    می شویند .  شستن آن كار بسیار سختی است ، زیرا باید با لگدكردن شستشو دهند . و باكارد زواید آن را  بتراشند . درپایان توله رابه نام سالامبو درجعبه های تخته سه لایی بسته بندی كرده به خارج صادر می كنند .

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر