تبلیغات
میبدشناسی جانب اللهی - چکیده ی دفتر چهارم "چهل گفتار در مردم شناسی میبد " (6) دنباله ی صابون پزی


Admin Logo
themebox Logo
تاریخ:یکشنبه 2 شهریور 1393-10:47 ب.ظ

چکیده ی دفتر چهارم "چهل گفتار در مردم شناسی میبد " (6) دنباله ی صابون پزی

برای پختن صابون پیه وتیزاب را در پاتیل  می ریزند و به نسبت هر یك من پیه یك پیت  آب شیرین به آن اضافه می كنند . محلول باید 18 ساعت بجوشانند ولی چون هرباركه به درجه جوش می رسد ،  سرریز می شود و ادامه ی كار مقدور نیست ، لذا عمل جوشاندن  را متوقف می كنند  و به اصطلاح "بچون"(bočun)  (دراصل به معنی آیش است ، ودراینجا یعنی به حال خود واگذاشتن تا هوا بخورد و سرد شود) می اندازند .  اجاق را خاموش می كنند  و روی پاتیل را می پوشانند ، و سه ساعت به همین حال باقی می گذارند ، تا سرد شود . در این فاصله" لا" یا به اصطلاح "لیتو"(litow) ته  نشین می كند كه آبكی و به رنگ زرد است . قبل از روشن كردن مجدد اجاق اول باید"لیتو"را تخلیه كنند . پس از این تخلیه دو باره آب شیرین با تیزاب در محلول می ریزند و اجاق را روشن می كنند. هربار سه ساعت وقت لازم است كه "لا "ته بكشد ( مواد زاید رسوب كند) وجرم ها ته نشین شود و سه  ساعت طول می كشد كه درجه به حد سرریز شدن برسد  . و این عمل خاموش و روشن كردن حد اقل سه تا چهار وگاهی 6 بار تكرار می شود. در مراحل آخركه صابون درحال رسیدن است ، ودیگر  "لیتو" ندارد   باید مرتب محلول را با آبگردان یا بیل به هم بزنند كه لك (lok) ( گلوله شدن ) نیفتد .

1-7- قالب ریزی : بعد از 18ساعت جوشاندن مایع صابون آماده قالب ریزی می شود  قالب در واقع كف همان كارگاه است كه سطح و دیوار آن را به ارتفاع 10تا15 سانتیمتر سیمان یا كاشی كرده اند و فضایی است كه درست در مقابل پاتیل قراردارد  لذا با كشیدن قامه پاتیل مایع صابون كف كارگاه راتا ارتفاعی كه برابر با قطر قالب صابون (  8 تا10سانتیمتر ) است می پوشاند

2-7- برش : پس ازگذشت یك شبانه روز مایع صابون كاملا سرد شده و می بندد به طوری كه  می توا نند روی آن راه بروند . لذا نخست با متر اندازه قالب ها ی مربع شكلی به ابعاد 40×40 را با زغال یا ماژیك خط كشی می كنند . سپس باكارد بزرگی آن ها را می برند و روز بعد آن ها را به پشت بام می برند و بار دیگر آن را به قطعات كوچك تر مستطیل شكل  به ابعاد  8 ×10 سانتیمتر یا 14 ×10 می برند و برای خشك شدن در معرض تابش آفتاب قرار می دهند

8- دباغی : در این صنعت پوست تبدیل به چرم و تیماج می شود . هرپوست برحسب مرغوبیت برای استفاده ی خاصی دباغی می كنند . مثلاً پوست گوسفند كه نرم و ملایم تر است برای كفش ، جلد قرآن ، كیف و پوست بز برای دوره (dowra) ( تعمیر پارگی گیوه) وكمرگیری گیوه ( نوار نازك چرمی كه برای استحكام به گیوه ی نو مخصوصاً گیوه شیرازی می دوختند) كفش و" نعلنگی" lengi)   (na (نعلین ) زنانه   دول (dul) (دلو) مقنی گری و امثال آن استفاده می شود .

شیوه ی تهیه تیماج : تیماج چرم دباغی شده ساده است كه به دو طریق تهیه  می شد یكی تیماج زاغی ( زاجی ) بود كه پوست را به مدت یك هفته شب ها درمخلوط زاج وآب نمك  می انداختند و صبح بیرون می آوردند و در طول روز در معرض هوا قرار  می دادند . بعد از طی این مرحله پوست با تیغه ی مخصوصی به نام "شبله "(šeble) می تراشیدند . نوع دوم "تیماج زردی"  بود كه  با همان روش پوست را به مدت یك هفته در مخلوط پودرپوست انار و نمك می انداختند .

چرم قرمز : برای تهیه ی چرم قرمز اول پوست گوسفند را به مدت یك هفته در پوست انار می گذاشتند  سپس  بیرون می آوردند  و به وسیله ی  "شبله "صاف كرده با فضله كبوتر و مازو و رناس (ریشه سابیده آن را) "ساغره چی" می كردند ؛ یعنی تركیب مزبور را مثل رنگ با دست به یك طرف پوست می مالیدند تا كاملاً جذب پوست و براق شود . این عمل نیزسه بار و در سه روز یك در میان تكرار می شد   . در مواردی كه مثل پوستین دوزی چرم به رنگ های مختلف مورد استفاده بود  با استفاده از موادگوناگون چرم رابه رنگ های مختلف رنگ آمیزی می كردند . مثلاً با مازو و چلغز ( čelγez) (فضله) كفتر رنگ قرمز سیر، با پوست انار رنگ زرد  با رناس قرمز روشن و با پوست گردو (منظورپوست سبزآن است ) رنگ طوسی به دست می آمد

 توله" یا سالامبو : كه روند تولید آن به شرح زیراست  :

1- آهك كردن :  پوست را روی زمین پهن می كنند ، و مقداری آهك آب شده روی قسمت داخلی وگوشت دار آن می ریزند و دو لایه پوست را  روی هم می اندازند .

2- پت كنی (pot kani) : روز بعد "پت" ( پشم یا مو) آن را كه بعد از آهك زدن به راحتی كنده  می شود  می كنند . پوست باقی مانده " توله" (tule) نام دارد

3- درآهك گذاشتن "توله": توله را درحوضچه های مخصوص به مدت یك هفته درآب آهك  می گذارند 

4- شستن توله :  بعد از یك هفته "توله" را از آب آهك بیرون می آورند و با آب    می شویند .  شستن آن كار بسیار سختی است ، زیرا باید با لگدكردن شستشو دهند . و باكارد زواید آن را  بتراشند . درپایان توله رابه نام سالامبو درجعبه های تخته سه لایی بسته بندی كرده به خارج صادر می كنند .

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


BHW
جمعه 25 فروردین 1396 11:48 ق.ظ
I've been browsing online more than three hours
today, yet I never found any interesting article like yours.
It is pretty worth enough for me. In my opinion, if all
web owners and bloggers made good content as you did, the web will be a lot more
useful than ever before.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر