تبلیغات
میبدشناسی جانب اللهی - چکیده چهل گفتار درمردم شناسی میبد دفتر دوم


Admin Logo
themebox Logo
تاریخ:شنبه 9 دی 1391-06:06 ب.ظ

چکیده چهل گفتار درمردم شناسی میبد دفتر دوم

شیوه های تقسیم فضادرخانه وشهر:تانیم قرن پیش خانواده های بسیاری به صورت خانوارها ی گسترده دریك مجتمع زندگی می كردند،نمونه ای ازاین مجتمع های مسكونی به نام خانه رفیعی ها است كه تاامروزباقی مانده ویكی ازآثارباارزش تاریخی است ،قدمت این خانه به دوره آل مظفرمی رسد،این خانه درمحله سربالای فیروزآباد قرارداردو تا دو سه دهه قبل 13خانواردرآن زندگی می كردند، ،درچنین خانه هائی بسیاری ازفضاهای كالبدی مورداستفاده مشترك بود،وچنین فضاهائی بایك حریم نامرئی بین ساكنین تقسیم شده بود،مثلااگراتاق های واقع دریك صفه دراختیار دویاچندخانواربود،هركسی درحریم اتاق خودش نشست وبرخاست می كردوچاله كرباس بافی كدبانوی خانه هم درهمان محدوده دایر می شد.در خانوارهسته ای تقسیم فضا هم ازنظرمحیطی(جغرافیائی) وهم ازنظركاربردی مرزبندی مشخص دارد. جهت جنوب "نسر"(nesar)و شمال" پنا" (panâ) نام دارد و این اصطلاح صفتی برای عماراتی می شود كه درجهات مزبور قراردارند،مثل : اتاق نسر یا اتاق پنا.درفصل زمستان ازاتاق های پنا و درفصل تابستان از اتاق های “نسر“استفاده می شود.چون معمولا برای تهیه خشت مورد نیاز از خاك محلی كه برای حیاط درنظر گرفته می شد استفاده می كردند درپایان كار كف حیاط پائین تر از ساختمان قرار می گرفت كه باساخت پیشگاه و باغچه جلوی خانه  یا گودال باغچه  این فضارا می شكستند .

ریخت شناسی محلات :شبكه راهها وشریان های ارتباطی محلات همان طوركه دردفتراول بیان كردیم ارگانیكی بود و ازمعیارهای عرفی  نشأت می گرفت و ازلحاظ ریخت شناسی تابع قنات وشبكه های آبیاری وتقسیم زمین های كشاورزی بود. فقط محلاتی كه سبك معماری قلعه ای داشتند و بردامنه تپه های گلی ساخته شده بودنداز این قاعده مستثنی بودند مثلاً محله “بیده “موقعیتی بلندومحصور و دور از دسترس و دژگونه داشته است درمیبدبالاكه ساكنین آن بیشتركارگران سفالگر بوده اند كوچه ها تنگ ودرهم تنیده وخانه ها كوچك ومتراكم است. و به علت نداشتن آب فاقدفضای سبز است دربشنیغان زیر محله كنزی هاكه بافت قدیم محله است همان ویژگی بیده را دارد،“كوچك“  (kuččokبافت قلعه گونه خودرا كم وبیش حفظ كرده است.بافت قدیم فیروزآبادنیزكوچه های باریك وپرپیچ وخم داردو تراكم خانه ها زیاداست ولی بیشتر آنهاخانه باغ است وتقریباهمه خانه ها یك فضای سبز ولوكوچك دارد.سایرمحلات بافتی كم وبیش مشابه محلات نام برده دارد.جزحسن آبادكه شبكه ارتباطی آن به صورت طرح ازپیش تعیین شده چهارخیابانی بوده است وخانه ها همه دسترسی مستقیم به این خیابانها داشته است.

توزیع فضا درمحلات:  محله های اصلی معمولا دارای چندین زیرمحله هریك با فضاهای انحصاری وخاص خود بودكه حول محور یك مجتمع فرهنگی اقتصادی - مذهبی شكل گرفته بود . یك مسجد یك آب انبار و بازار یا بازارچه،میدان یامیدانكی وحتی الامكان یك منبع دسترسی به آب جاری مثل: جو  پاكنه ، جوده واگر نبود یك انبار رو برای طهارت تقوا كانونی راتشكیل می داد كه درمركز قرار می گرفت واز هرسودرشعاع معینی كوچه ها وپس كوچه هائی كه شبكه ارتباطی چند خانه بود به این كانون متصل می شد . این كانون ها معمولا برسرسه كوچه هائی قرارداشت كه نقطه اتصال  به همه نقاط محله بود توزیع فضائی محله به هیچ وجه دراختیاریك گروه خاص نبوده  است . فقط قشرزمین داربخش بزرگی ازمحله را دراختیارداشته است،كه معمولا محصوركرده وخانه خودراهم درمیان این باغ ها می ساختند . ولی ازاین باغ خانه هاهرگزیك مجموعه مسكونی باویژگی های زیرمحله شكل نگرفته است  هرچنددرمواردی مجتمع های مسكونی كه ازطریق یك هشتی به هم مربوط می شدندوجودداشته است كه ساكنین آن معمولا خویشاوندبوده اند ولی چه بسا كه خروجی خانه كشاورزی هم درهمین هشتی خانه های اعیانی باز می شد. حتی برخلاف بسیاری ازشهرهااقلیت های مذهبی نیزمحله خاص خود نداشته اندوبامسلمانان درهمسایگی دیواربه دیوار زندگی می كرده اند.

فضاهای قدسی: درهرمحله فضاها یك تقسیم بندی ارزشی  قدسی و ناقدسی هم دارد .وحتی برخی ازفضاهابایك  نظم زمانی خاص دارای هردواین ویژگی هستندمثلامیدان حتی حالا كه بسیاری از كاركردهای خود را ازدست داده ، هنوزیك فضای چند منظوره بانظم زمانی خاص است ،قدسی است ،زیرا محل استقرار نخل ، و برگزاری مراسم ماه محرم است این مراسم البته تابع نظم زمانی است و درفصول خاصی ازسال چنین كاربردی دارد . ناقدسی  است زیرا در غیرایام مزبور“میدان “فضای تفریحی وگذران اوقات فراغت اساست . محل برگزاری بازی ها ونمایش های محلی بخصوص درایام عید نوروز وبعدازظهرهای تابستان است ،كاركرد اصلی میدان همیشه به عنوان یك عنصر ارتباطی بوده است به همین دلیل عموما در تقاطع سه راه ها قرار داشته ودارای سه دروازه بوده كه هریك به محله ای ربط داشته است.

-فضاهای مستقل: درهر زیرمحله فضا های مستقلی مثل بازار و بازارچه هم وجودداشت كه نقش فرهنگی اقتصادی مؤثری داشتند . البته بازار باآن مشخصات ویژه درمیبد وجود نداشته است و آنچه مردم  به آن بازار می گفته اند، درحقیقت بیشتر بازارچه هائی بوده كه به طور پراكنده درهرمحله وحتی در زیرمحله ها وجود داشته و تقریبا عملكردآن شبیه بازارها ی بزرگ بوده است . یعنی همان نقش چند منظوره به عنوان یك كانون اقتصادی ،فرهنگی  ،و اجتماعی ایفا می كرده است درعین حال كه مركز مبادله كالابوده نقش یك رسانه عمومی را هم داشته و مركز انتقال تجربه ،محل كاریابی وحتی دادرسی بوده است.

تغییر الگوهای سكونتی وازهم پاشیدن فضا ها وفرایندآن :درپروسه تحولات چند دهه اخیر ودر روند شهرشدن میبد  در دوره ای كمتر از سن یك نسل ، الگوهای سكونتی نیزچون دیگر پدیده های فرهنگی به شدت دگرگون شد . گذر ازخانواده گسترده به خانواده هسته ای و از پدرمكانی به نومكانی  موجب ازدست دادن فضاهای فرهنگی تربیتی گذشته شد . به مرور تفرقه وپراكندگی نسل جدیدبااسكان درشهرك های اقماری افزایش یافت و پیوندهای گذشته راكاملا ازهم گسیخت بخصوص كه ساكنین شهرك هاجمعیت ناهمگونی تشكیل می دهندكه هم ازنظر شغلی و هم به دلیل حضورخرده فرهنگ های دیگر فاقدهویت مشترك هستند بنابراین علایق مشترك اجتماعی دراین شهرك ها محلی از اعراب ندارد ازطرفی چون  شهرشدن میبد باترقی نهادهای مدنی هم دوش نبوده است  نیاز آدم ها به داشتن روابط و پیوندهای اجتماعی درتشكل های جدیدی متمركز شدكه این تشكل ها به علت جو مذهبی حاكم بیشتردرقالب هیأت های عزادار جلوه یافته است.طی یكی دو دهه اخیر ده ها هیأت بانام های مختلف پابه عرصه گذاشته اندكه رقابت فشرده و به مراتب رقابت آمیزتر ازگذشته  برای جذب نیروهای متفاوت به خوددارند. ترتیب دادن تورهای زیارتی ارزان قیمت توسعه واحداث فضاهای قدسی جدیدوبرگزاری مراسم مختلف وپختن غذاهای نذری فرایند این تلاش خستگی ناپذیر است . فضاهائی باتقسیم جنسیتی زنانه كه كاركردهای جنبی متفاوت ازجمله همسریابی داشت .جای خودرا به سفره های نذری ومجالس روضه خوانی زنانه داده استكه همان كاركردهای جنبی هم به شكل گسترده تری دارد.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر